ลงทุน Data Center แสนล้าน แต่ประเทศไทยได้อะไร? ต้องแยก “เงินลงทุน” ออกจาก “มูลค่าเพิ่มที่อยู่ในประเทศ” โดย อาจารย์ ดร.เมทังกร เสริมสุข วิทยาลัยการจัดการนวัตกรรมและอุตสาหกรรม (CIIM) สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.)

ประเทศไทยกำลังต้อนรับการลงทุน Data Center และ AI Infrastructure มูลค่าหลายหมื่นล้านถึงหลายแสนล้านบาท

ตัวเลขเหล่านี้ดูน่าตื่นเต้น

เพราะยิ่งมีเงินลงทุนมาก ยิ่งดูเหมือนว่าประเทศจะได้รับประโยชน์ทางเศรษฐกิจมากตามไปด้วย

แต่ในความเป็นจริง

Investment Value ไม่เท่ากับ Thailand Value

Data Center ที่ประกาศลงทุน 100,000 ล้านบาท ไม่ได้หมายความว่าเงิน 100,000 ล้านบาทจะหมุนเวียนอยู่ในประเทศไทยทั้งหมด

คำถามที่สำคัญกว่าคือ

จากเงินลงทุนทุก 100 บาท มีมูลค่าเพิ่มเกิดขึ้นในประเทศไทยจริงกี่บาท?

นี่ต่างหากคือคำถามที่ควรอยู่ตรงกลางของนโยบาย Data Center ไทย

Data Center 100,000 ล้านบาท ไม่ได้ใช้เงินทั้งหมดในประเทศไทย

โครงสร้างการลงทุน Data Center โดยเฉพาะ Hyperscale และ AI Data Center ประกอบด้วยสินทรัพย์หลายประเภท

บางส่วนสร้างในประเทศไทยได้

แต่บางส่วนยังต้องนำเข้าจากต่างประเทศเกือบทั้งหมด

เช่น

GPU

CPU

Server

Storage

High-Speed Network Equipment

รวมถึงอุปกรณ์เฉพาะทางบางประเภท

โดยเฉพาะ AI Data Center ซึ่งมูลค่าของ GPU และ Compute Hardware สามารถเป็นส่วนใหญ่มากของงบลงทุน

หาก Data Center แห่งหนึ่งประกาศ CAPEX 100,000 ล้านบาท

แต่มีการนำเข้า Server, GPU, Network Equipment และ Technology Platform จำนวนมาก

เงินลงทุนส่วนสำคัญจึงออกจากประเทศไทยทันทีผ่านการนำเข้า

ดังนั้นคำว่า

“เงินลงทุน 100,000 ล้านบาท”

กับ

“GDP หรือ Value Added ที่ประเทศไทยได้รับ 100,000 ล้านบาท”

จึงเป็นคนละเรื่องกัน

ต้องแยก CAPEX ออกเป็น 2 ก้อน

วิธีคิดที่ง่ายที่สุดคือแบ่งเงินลงทุน Data Center ออกเป็น

1. Imported CAPEX

เช่น

GPU

Server

Storage

Network Hardware

Specialized UPS

บางส่วนของ Chiller หรือ Cooling Equipment

และ Proprietary Technology

เงินส่วนนี้อาจถูกบันทึกเป็นการลงทุนในประเทศไทย

แต่ Value Added จำนวนมากเกิดขึ้นในประเทศผู้ผลิต

2. Domestic Value Added

ส่วนนี้คือเงินที่สร้างมูลค่าในระบบเศรษฐกิจไทยจริง

เช่น

ที่ดินและการพัฒนาพื้นที่

Civil Construction

Electrical Installation

Cooling System

Piping

Steel Fabrication

Substation

Engineering

Commissioning

Operations

Maintenance

Software Integration

Security

Logistics

และแรงงาน

ดังนั้นหากประเทศไทยต้องการประเมินประโยชน์จาก Data Center อย่างถูกต้อง

ต้องเลิกถามเพียงว่า

“ลงทุนเท่าไร?”

แล้วเปลี่ยนเป็น

“มูลค่าเพิ่มภายในประเทศเท่าไร?”

งานที่เกิดขึ้นจริงสำคัญกว่าตัวเลข CAPEX

Data Center เป็นอุตสาหกรรมที่มีลักษณะเฉพาะ

ช่วงก่อสร้างสามารถสร้างงานจำนวนมาก

แต่หลังจากเปิดดำเนินการแล้ว จำนวนพนักงานประจำอาจไม่สูงเมื่อเทียบกับเงินลงทุน

เพราะระบบจำนวนมากเป็น

Automated

Remote Managed

และ

Highly Digitalized

ดังนั้นการใช้จำนวนเงินลงทุนเป็นตัวแทนของการจ้างงานโดยตรงอาจทำให้เข้าใจผิด

คำถามที่ควรถามคือ

โครงการหนึ่งสร้าง

งานก่อสร้างกี่ตำแหน่ง

งานวิศวกรรมกี่ตำแหน่ง

งาน Operation ระยะยาวกี่ตำแหน่ง

และที่สำคัญ

เป็นงานทักษะสูงของคนไทยกี่ตำแหน่ง

เพราะงาน 1,000 ตำแหน่งที่เป็นงาน Routine กับงาน 1,000 ตำแหน่งที่สร้างทักษะด้าน AI Infrastructure, Cooling, Cloud และ Cybersecurity มีคุณค่าทางเศรษฐกิจไม่เท่ากัน

ต้องถามต่อว่า “ภาษีอยู่ที่ไหน?”

Data Center สามารถสร้างรายได้ภาษีหลายประเภท

ทั้งภาษีนิติบุคคล

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ภาษีที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินและบริการ

รวมถึงรายได้จาก Supply Chain

แต่หากบริษัทได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีเป็นระยะเวลานาน

ประโยชน์ด้านภาษีในช่วงแรกอาจไม่ได้สูงเท่ากับตัวเลขเงินลงทุน

และหากรายได้จาก Cloud, AI Platform หรือ Digital Service ถูกบันทึกที่บริษัทในต่างประเทศ

มูลค่าทางเศรษฐกิจส่วนใหญ่ก็อาจไม่ได้เกิดขึ้นในไทย

ดังนั้นภาครัฐควรประเมิน

Tax Benefit หลังหัก Tax Incentive

ไม่ใช่เพียง

“ดึงเงินลงทุนเข้ามาได้เท่าไร”

สิ่งที่มีค่าที่สุดอาจไม่ใช่ภาษี แต่คือ “เทคโนโลยี”

Data Center สามารถเป็นประโยชน์มหาศาลต่อประเทศไทย หากมันนำไปสู่การพัฒนา

Cloud Infrastructure

AI Computing

Cybersecurity

Liquid Cooling

Energy Management

Data Center Design

Power Electronics

และ

Digital Skills

แต่ประโยชน์นี้จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อประเทศไทยเข้าไปอยู่ใน Value Chain จริง

หากเราเพียงจัดหา

ที่ดิน

ไฟฟ้า

น้ำ

และสิทธิประโยชน์

ขณะที่

Hardware

Software

IP

Cloud Platform

และ Digital Revenue

ถูกถือครองจากต่างประเทศทั้งหมด

ประเทศไทยอาจได้รับประโยชน์เพียงบางชั้น

นี่คือความเสี่ยงที่ไทยอาจกลายเป็นเพียง

“Landlord of AI”

คือให้พื้นที่

ขายไฟ

ขายน้ำ

แต่ไม่ได้ถือครองมูลค่าหลักของเศรษฐกิจ AI

Local Content จึงสำคัญมาก

แต่ Local Content ไม่ควรถูกตีความเพียงว่า

“ซื้อของไทย 50%”

เพราะ Data Center มีอุปกรณ์หลายชนิดที่ประเทศไทยยังไม่สามารถผลิตเองได้

สิ่งที่ควรวัดคือ

Thai Value Added

เช่น

งาน Engineering

Construction

Cooling System

Electrical System

Fabrication

Software Integration

Operation

Maintenance

R&D

และ Workforce Development

ดังนั้นเป้าหมาย Local Content 50% ควรตอบว่า

จากมูลค่าโครงการทั้งหมด มีมูลค่าเพิ่มที่เกิดในประเทศอย่างน้อยครึ่งหนึ่งหรือไม่

ไม่ใช่เพียงดูประเทศต้นกำเนิดของอุปกรณ์

Cooling คือพื้นที่ที่ไทยมีโอกาสมาก

ประเทศไทยอาจยังผลิต GPU แข่งกับผู้ผลิตระดับโลกไม่ได้ในเร็ววัน

แต่เรามีโอกาสสูงกว่าใน

Cooling Infrastructure

เช่น

Direct-to-Chip Cooling

CDU

Heat Exchanger

Pump Skid

Piping

Dry Cooler

Cooling Control

และ Energy Optimization

รวมถึงเทคโนโลยีที่เหมาะกับภูมิอากาศร้อนชื้น

นี่คือโอกาสสร้าง

Tropical Data Center Technology

ของประเทศไทยเอง

หากรัฐเชื่อมการลงทุน Data Center เข้ากับมหาวิทยาลัยและผู้ผลิตไทย

Data Center จะกลายเป็นตลาดให้บริษัทไทยพัฒนาเทคโนโลยี

ไม่ใช่เพียงตลาดนำเข้าอุปกรณ์จากต่างประเทศ

Power Infrastructure ก็เป็น Local Value Chain ขนาดใหญ่

Data Center ขนาดใหญ่ต้องใช้

Transformer

Switchgear

Cable

Busway

Substation

Backup Power

BESS

Energy Management System

และ Grid Connection

นี่คืออุตสาหกรรมที่ประเทศไทยมีฐานการผลิตและวิศวกรรมอยู่แล้วบางส่วน

หากวางนโยบายอย่างเหมาะสม

เงินลงทุน Data Center สามารถกระจายไปยัง

ผู้ผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้าไทย

บริษัท Engineering

Contractor

ผู้ผลิตโครงสร้างเหล็ก

ผู้ผลิตระบบควบคุม

และผู้พัฒนา Software

ได้มากขึ้น

Supply Chain สำคัญกว่าการสร้างอาคารเพียงครั้งเดียว

คุณค่าที่แท้จริงของการลงทุน Data Center ไม่ควรวัดจากการสร้างอาคารเสร็จหนึ่งแห่ง

แต่ควรวัดจากคำถามว่า

หลังจากโครงการแรก ประเทศไทยสามารถขายอะไรให้โครงการที่สองได้เพิ่มขึ้นบ้าง?

ถ้าโครงการแรกต้องนำเข้าเกือบทั้งหมด

แต่โครงการที่สองมี Supplier ไทยมากขึ้น

และโครงการที่สามสามารถใช้ Technology ที่ออกแบบในประเทศไทย

นั่นคือความสำเร็จเชิงอุตสาหกรรม

เป้าหมายจึงต้องเป็น

Import → Assemble → Engineer → Manufacture → Innovate → Export

ไม่ใช่

Import → Install → Repeat

Data Center ควรสร้าง “Compute Economy” ภายในประเทศ

มีอีกมิติหนึ่งที่สำคัญกว่า Hardware

นั่นคือ

ใครใช้ Compute เหล่านั้น?

หาก Data Center ในไทยมี GPU จำนวนมหาศาล แต่ทั้งหมดให้บริการ Workload ต่างประเทศ

ผลประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยย่อมแตกต่างจากกรณีที่

Startup ไทย

มหาวิทยาลัยไทย

โรงพยาบาลไทย

SME ไทย

และภาคอุตสาหกรรมไทย

สามารถเข้าถึง Compute ได้ในต้นทุนที่แข่งขันได้

ดังนั้นนโยบาย Data Center ต้องคิดมากกว่า

“ให้เขามาตั้ง Server ในไทย”

แต่ต้องไปถึง

“ทำอย่างไรให้ Compute Capacity นี้ยกระดับ Productivity ของเศรษฐกิจไทย”

ควรมี KPI ใหม่: Thailand Net Benefit

ผู้เขียนเสนอว่า Data Center ขนาดใหญ่ควรได้รับการประเมินมากกว่า Investment Value

โดยดูอย่างน้อย 6 มิติ

1. Domestic Value Added
เงินลงทุนที่หมุนเวียนและสร้างมูลค่าในประเทศไทย

2. Employment & Skills
จำนวนและคุณภาพของงานที่เกิดขึ้น

3. Tax Contribution
ภาษีสุทธิหลังหักสิทธิประโยชน์

4. Local Content & Supply Chain
มูลค่าที่บริษัทไทยสามารถมีส่วนร่วม

5. Technology Transfer & R&D
องค์ความรู้ IP และการพัฒนาบุคลากรในประเทศ

6. Digital Economic Value
Compute และ Digital Services สร้าง Productivity ให้เศรษฐกิจไทยมากเพียงใด

จากนั้นจึงหักต้นทุนที่ประเทศต้องรับ เช่น

Grid Investment

Electricity

Water

Land

Tax Incentive

และ Environmental Externality

เพื่อให้ได้สิ่งที่เรียกว่า

Thailand Net Benefit

เงินลงทุนสูง ไม่จำเป็นต้องหมายถึงผลประโยชน์สูง

ลองคิดง่าย ๆ

โครงการ A ลงทุน

100,000 ล้านบาท

แต่ 70,000 ล้านบาทเป็นอุปกรณ์นำเข้า

ประเทศไทยได้รับ Value Added 30,000 ล้านบาท

ขณะที่โครงการ B ลงทุน

70,000 ล้านบาท

แต่มี Engineering, Cooling, Electrical, Construction, Software และ Operation ในประเทศมากกว่า

จนเกิด Domestic Value Added 40,000 ล้านบาท

ในมุม GDP และการพัฒนาอุตสาหกรรม

โครงการ B อาจมีคุณค่าต่อประเทศมากกว่าโครงการ A

ดังนั้นการแข่งขันดึงดูด Data Center ไม่ควรแข่งขันด้วย

“ใครประกาศ CAPEX ใหญ่ที่สุด”

แต่ต้องแข่งขันด้วย

“ใครสร้างมูลค่าในประเทศได้มากที่สุด”

BOI ควรเปลี่ยนจาก Investment Incentive เป็น Value-Creation Incentive

ประเทศไทยให้สิทธิประโยชน์เพื่อดึงดูดการลงทุนมานาน

แต่สำหรับอุตสาหกรรม Data Center ในยุคใหม่ สิทธิประโยชน์ควรผูกกับผลลัพธ์มากขึ้น

เช่น

Local Content สูงขึ้น

→ ได้สิทธิประโยชน์เพิ่ม

ลงทุน R&D ในประเทศไทย

→ ได้คะแนนเพิ่ม

ใช้ Supplier ไทย

→ ได้ Incentive เพิ่ม

ฝึกอบรมวิศวกรไทย

→ ได้คะแนนเพิ่ม

ใช้เทคโนโลยีลด PUE/WUE

→ ได้ Green Incentive

ให้ Startup และมหาวิทยาลัยไทยเข้าถึง Compute

→ ได้ Digital Economy Credit

แนวคิดนี้เปลี่ยนจาก

“ลงทุนมาก ได้สิทธิ์มาก”

เป็น

“สร้างคุณค่าให้ไทยมาก ได้สิทธิ์มาก”

อย่าปล่อยให้ประเทศไทยเป็นเพียงผู้ขาย “ที่ดิน–ไฟฟ้า–น้ำ”

นี่คือความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุด

ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบหลายด้าน

พื้นที่

ระบบไฟฟ้า

โครงข่ายโทรคมนาคม

ทำเลยุทธศาสตร์

บุคลากรวิศวกรรม

และโครงสร้างพื้นฐานอุตสาหกรรม

แต่ถ้า Data Center เข้ามาแล้ว

ใช้ไฟฟ้าไทย

ใช้น้ำไทย

ใช้ที่ดินไทย

ได้รับสิทธิประโยชน์จากไทย

ขณะที่มูลค่าหลักจาก

GPU

Cloud

Software

AI Model

IP

และ Digital Revenue

ไหลออกไปต่างประเทศ

เราต้องถามอย่างจริงจังว่า

ประเทศไทยกำลังได้อะไรจากดีลนี้?

จาก “Investment Value” สู่ “Thailand Value”

การมี Data Center เข้ามาลงทุนเป็นเรื่องดี

เพราะช่วยสร้าง Digital Infrastructure และเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

แต่การรับการลงทุนโดยไม่มีเงื่อนไขเรื่อง Value Creation ไม่เพียงพออีกต่อไป

ประเทศไทยควรต้อนรับ Data Center

แต่ต้องต้อนรับแบบมีเป้าหมาย

Welcome Data Center — But Make It Work for Thailand

ทุกโครงการขนาดใหญ่ควรสามารถตอบได้ว่า

ลงทุนเท่าไร

นำเข้าเท่าไร

ใช้ Supplier ไทยเท่าไร

จ้างคนไทยกี่คน

สร้างทักษะอะไร

เกิด R&D อะไร

จ่ายภาษีสุทธิเท่าไร

ใช้ไฟ น้ำ และที่ดินเท่าไร

และท้ายที่สุด

ประเทศไทยได้รับ Net Benefit เท่าไร

เพราะในยุค AI ตัวเลขที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่

“ประเทศไทยดึงเงินลงทุน Data Center ได้กี่แสนล้านบาท”

แต่คือ

“จากเงินลงทุนทุก 100 บาท ประเทศไทยสามารถเก็บมูลค่าเพิ่มไว้ในระบบเศรษฐกิจของตนเองได้กี่บาท”

หากตอบคำถามนี้ได้

Data Center จะไม่ใช่เพียงอาคารที่เต็มไปด้วย Server ต่างชาติ

แต่สามารถกลายเป็นเครื่องจักรใหม่ในการสร้าง

งานทักษะสูง • อุตสาหกรรมไทย • เทคโนโลยีไทย • Supply Chain ไทย • และเศรษฐกิจ AI ของประเทศไทย

ได้อย่างแท้จริง

ดร.เมทังกร เสริมสุข